VHURENDI (POETRY)

VHURENDI NDI MINI?
Vhurendi ndi manwalwa a shumisaho luambo na tshivhumbeo zwo fhambanaho tshoṱhe na zwa dirama kana nganea.Ndi manwalwa ane a sa shumise luambo lu bvelaho khagala sa manwalwa a ngaho sa dirama kana nganea. Vhurendi vhu shumisa luambo lwo dzumbamaho nahone lu songo doweleaho. Kanzhi muṅwali musi a tshi ṅwala manwalwa aya u vha o hwelwa.

Tshivhumbeo tsha vhurendi a tshi fani na tshila tsha mabono, dzindima kana dziphara, hone tshone ndi tsha zwitanza.

Vhurendi vhu shuma u khoda vhathu vha ngaho vhahulisei, vhahali, vha itaho zwivhuya,dzithavha,zwipuka,lwanzhe nz. Vhurendi vhu dovha ha bveledza hafhu zwine muthu a khou zwi pfa; i nga vha dakalo kana vhuṱungu.

TSHAKA DZA VHURENDI
1. Vhurendi ha Sialala
Vhurendi uvhu a vhu tou vha na ndila ine ya tevhelwa musi vhu tshi rendiwa. Vhu dovha hafhu ha vhidzwa zwikhodo ngauri vhu khoda mitupo ya vhathu, milambo, dzithavha, vhahali nndwani, dzikhosi nz.

2. Vhurendi ha Musalauno
Uvhu vhu vhonala nga u vha na ndila ine ya tevhedzwa musi vhu tshi ṅwalwa. Vhu tea u vha na kuvhekanyele kwa maipfi, ndovhololo, mithara, ndungekanyo na dziṅwe thodea dza vhurendi dzi shumiswaho kha u ṅwala tshirendo.

3. Vhurendi ha Sonete
Vhurendi uvhu vhu vhonala nga tshitanza tshithihi tshine pfanapheledzo ya hone i bveledza mitaladzi ya fumi na mina nga ndila iyi:
a a
b a
a b
b b
===== =====

c c
d Kana d
d c
c d
===== =====

e e
f f
e g
f ====
==== e
g f
g g

4. Vhurendi ha Eledzhi
Uvhu vhurendi vhu ṅwalwa hu tshi lilelwa muthu o lovhaho, we a vha e tsinisa na muṅwali kana we a vha a tshi divhea. Nga tshirendo tshenetsho murendi u vha a tshi khou sumbedza u vhaisala ho diswahonga u tutshelwa nga uyo muthu.

5. Vhurendi ha Sathaya
Nga uvhu vhurendi muṅwali u vha a tshi khou sumbedza u dinalea nga kutshilele kwa muthu ku si kwa vhuḓi. Murendi u swika hune a sasaladza zwiito kana kutshimbilele kwa uyo muthu nga u tou shumisa u nyefula, Tshigoḓo, mamethafore, mananedzi kana a tou semana.

6. Vhurendi ha Epiki
Vhurendi uvhu ndi vhune ha rendwa musi ho takalwa u fana na musi maswole a lushaka o kunda nndwani. Ndi ngazwo hu tshi pfi vhurendi uvhu vhu kwama divhazwakale ya lushaka kana vhahali vha lushaka. Vhurendi uvhu vhu tou anetshela, a ho ngo andesa, nahone vhu wanala kha vhurendi ha sialala.

7. Nyimbo
Nyimbo na dzone dzi wela kha vhurendi ngauri nga nyimbo muthu u ya kona u wana mulaedza, a shanduka kha ndila mmbi dzine a vha khadzo kana a pembela nga luimbo lu khodaho murangaphanda wa lushaka.

Lushaka ulwu lwa vhurendi lu imbiwa musi vhathu (vhahulwane na vhaṱuku) vhe madakaloni kana zwililoni, mishumoni kana malisoni, na masosani kana dzikerekeni.

THODEA DZA VHURENDI

Dzi tevhelaho ndi dziṅwe dza thodea dzi fhambanyaho vhurendi na manwe manwalwa:

1. Kuvhekanyele kwa maipfi
tsumbo: nga yanu mishumo

2. Ndungekanyo nga u dovholola ipfi ḽi re mafhedziseloni a mutaladzi, mathomoni a mutaladzi u tevhelaho

3. Ndovhololo ya maipfi, themba kana pfalandoṱhe.

4. Raimi:
tsumbo: abba,cdcd,ef

5. Mithara
tsumbo: U piringedzea hatsho (*khalo i nṱha, *khalo i fhasi)

FIGARA DZA MUAMBO/ZWIFANYISO ZWA MUHUMBULO
Zwifanyiso zwa muhumbulo zwi ḓi shela-vho mulenzhe kha u ita uri vhurendi vhu fhambane na manwe manwalwa. Izwi zwi itea musi hu tshi khou shumiswa figara dza muambo dzi ngaho sa: Ḽifanyisi, Ḽimethafore, litatathino, ḽiedzamuthu, Ḽivhuvhisi, ḽiṋaṋedzi, Ḽinyanyu, Ḽiimeli, muhoyo, Tshigoḓo, tsiedzaipfi, ephigireme, antithesisi/lishandi, tshiga, litotesi, ambigwithi, onomatopia, okisimoroni, anakhuronisimu.